𐰚
äkä
Meaning:
elder sister; paternal aunt
The kinship term could originally denote a female relative older than oneself but younger than one’s father. Its meaning later narrowed chiefly to an elder sister.
Examples
Translations
German:
ältere Schwester; Tante väterlicherseits
Russian:
старшая сестра; тётя по отцу
Turkish (Azerbaijan):
böyük bacı; bibi
Turkish (Türkiye):
abla; hala
Bibliography 5
-
Hendrik Boeschoten (2022) A dictionary of early middle Turkicp. 52p. 52
äkä 1. ‘paternal aunt’ (QT₃, NF, TZ). äkä. 2. ‘elder sister’ (QT₅). äkä 3. ‘wife’s elder sister’ (QT₂) -
Dr. Jens Wilkens (2021) Handwörterbuch des Altuigurischen | Eski Uygurcanın El Sözlüğüp. 102p. 102
¹äkä ältere Schwester, Schwester || abla, kız kardeş; Pflegemutter || analık äkä baltız ältere und jüngere Schwester, Schwestern || abla ve küçük kız kardeş, kız kardeşler äkä baltız t(ä)ŋrimlär Schwester₂-Göttinnen || kız kardeş₂ tanrıçaları äkä siŋil ältere und jüngere Schwester, Schwestern || abla ve küçük kız kardeş, kız kardeşler äkä siŋil kız ältere und jüngere Schwester und Tochter || abla, küçük kız kardeş ve kız çocuğu äkä yäŋä ältere Schwester und Schwägerin || abla ve yenge -
Sergei Starostin, Anna Dybo, Oleg Mudrak (2003) Etymological Dictionary of the Altaic Languagespp. 499–500pp. 499–500
-ĕk῾à (~ -o) elder sister: Tung. *eKe / *keKe; Mong. *eke, *egeče; Turk. *eke; Jpn. *kaka; Kor. *kj-čìp. PTung. *eKe / *keKe 1 woman, wife 2 elder sister (1 женщина 2 старшая сестра): Evk. ekīn 2; Evn. ekъn 2; Neg. exe 1, exīn 2; Man. xexe 1; SMan. xexə 1 (833, 924); Jurch. xexe-e (299) 1; Ul. ēqte 1; Ork. ekte 1; Nan. ekte 1; Orch. eki 2; Ud. exi(n) 1, 2; Sol. xexe 1. ◊ See ТМС 1, 480; 2, 443 (cf. a similar parallelism in the words for “man” and for “elder brother”). 500 *éli - *éli PMong. *eke, *egeče 1 mother 2 elder sister (1 мать 2 старшая сест- ра): MMong. eke (HY 28, SH), äke (IM), ik (MA) 1, ekči (HY 28), egeči (SH), igäǯi (MA) 2; WMong. eke 1 (L 305), egeči 2 (L 297); Kh. ex 1, egč 2; Bur. exe 1, egeše 2; Kalm. ekə 1, egəčə, ekčə 2; Ord. eke 1, egeči 2; Dag. eg 1, egči, ekē 2 (Тод. Даг. 138, 139); MGCD: ekči, ekē 2; egeči, ekē 2, ehe 1 (MD 142); Dong. eGečə 2; S.-Yugh. hge 1, əɣeči 2; Mongr. kai (SM 194) 2, āī (SM 2) 2. ◊ KW 118, TMN 1, 190, MGCD 254, 274. Mong. > Chag. egäči, see Щербак 1997, 203. PTurk. *eke elder sister (старшая сестра): OTurk. eke (OUygh.); Karakh. eke (MK); ege-t ‘female servant of bride’ (MK); Turkm. ekeǯi; Chuv. akka. ◊ VEWT 38, ЭСТЯ 1, 222-224, TMN 1, 190, 2, 91-92, EDT 100, 102, Егоров 23. PJpn. *kaka mother (мать): MJpn. kaka; Tok. o-k-san; Kyo. ò-k-sán; Kag. o-kā-sán. PKor. *kj-čìp woman (женщина): MKor. kjčìp; Mod. kjēǯip. ◊ Nam 42, KED 132. Historically a compound (*’woman’ + ‘house, family’), with čip ‘house’ in the second part. ‖ EAS 91, KW 118, Poppe 55, VEWT 38, АПиПЯЯ 292, Цинциус 1972a, 29-31, Дыбо 6. The root is (like most other kinship terms) a “nursery word”, but very well attested in all branches, so - despite Do- erfer TMN 1, 190-191 - all forms cannot be explained as borrowings (although some later interactions were of course possible, e.g. Mong. egeče may - because of its irregular -g- and meaning coinciding with Turkic - be a later Turkic loanword). -
Gerard Clauson (1972) An etimological dictionary of pre-thirteenth-century Turkishp. 100bp. 100b
eke: originally ‘a close female relative older than oneself and younger than one’s father’, that is both ‘junior (paternal) aunt’ and ‘elder sister’, later only ‘elder sister’. Cf. eçe:, küküy, and baldız. Survives only(?) in NE Alt., Şor, Tel. eye R I 720; SW xx Anat. eye, iyye SDD 563, 803. In the medieval period displaced by the syn. Mong. l.-w. egeçi noted in Çağ. Vel. 25, 70; San. 108v. 9; Kom. CCI, Gr. and Kip. Hou. 32, 1 and s.i.s.m.l. A homophonous word eke, meaning ‘father, uncle, elder brother’ occurs in several modern languages. San. may be right in describing it as a corruption of the Mong. l.-w. aka/ağa ‘elder brother’; in any event it is not an old Turkish word. See Doerfer II 512. Türkü viii I N 9 (see 1 ö:g): Uyg. viii ff. Bud. eçi ini ka kadaş eke baldız birgerü ‘elder and younger brothers, family, kinsmen, elder and younger sisters together’ Suv. 554, 15: Civ. ekeŋ yeŋgeŋ sevinçlig ol ‘your elder sisters and sisters-in-law are joyful’ TT I 155: Xak. xi eke: al-uxtu’l-kubrā ‘elder sister’ Kaş. I 90; I 86, 26 (eçe:); III 7 (yurç): xiii(?) Tef. (Zikriya’s wife and Maryam’s mother were) eke baldız 72: xiv Muh.(?) (in a rather cor¬ rupt list of terms of relationship) al-‘amma ‘paternal aunt’ ana: ege: (-g- marked) Rif. 144 (only): Çağ.(?) xv eke (‘with -k-’) cor¬ ruption of ağa ‘elder brother’; among the Ozbeg of Turan used idiomatically (muştalih) for 'amma-i buzurg ‘senior paternal aunt’ (quotn. fr. Babur in latter sense) San. 45v. 14: Oğuz xi after eke: ‘and in Oğuz eze:’ Kaş. I 90 (perhaps a corruption of eçe:): Kip. xiv ege: ('with -g-’) al-‘amma Id. 18; eze: ditto do. 13: xv *amma eke (or ege?) Tuh. 25b. 10. -
M Räsänen, I Kecskeméti (1969) Versuch eines etymologischen Wörterbuchs der Türksprachenp. 38p. 38
uig. (Gab.) äkä ’ältere weibliche Verwandte, Schwester od. Tante’, mtü. AH. IM. äkä ’ältere Schwester des Mannes od. der Frau’, čag. äkä-či, kom. čag. srt. ägä-či ’ältere Schwester’, (kom.) ’Vaterschwester’, trkm. ekeǯi, blk. ege-c ’Schwester’, krč. egeč, jegeč, hak. igä-či ’свояченица’, otü. (Kat. 1) ägeči, mtü. äčä ’ältere Schwester’, otü. (Kat. 2) äčä, čuv. aɢa(i), akka id. ~ mo. (Poppe 55, KWb. 118) eke ’Mutter’, ege-či ’ältere Schwester’ ~ tung. e̮ke̮ ’ältere Schwester’ LTS 154