𐰍𐰃𐰺
agır
Meaning:
heavy
Alternative spellings:
𐰍𐰺
Examples
Translations
German:
schwer
Russian:
тяжёлый
Turkish (Azerbaijan):
ağır
Turkish (Türkiye):
ağır
Bibliography 4
-
Dr. Jens Wilkens (2021) Handwörterbuch des Altuigurischen | Eski Uygurcanın El Sözlüğüp. 18a–b, entry ¹agırp. 18a–b, entry ¹agır
¹agır schwer (auch Äquivalent von Skt. guru), gewichtig || ağır (Skt. guru’nun da eş değeri); würdig, ehrwürdig, verehrt, angesehen || ağırbaşlı, saygıdeğer, sayılan, itibarlı, saygın; ehrfürchtig, respektvoll || derin saygı ile, huşu içinde; (Preis) hoch, teuer, wertvoll || pahalı, fiyatı yüksek olan, değerli; sehr, äußerst || çok, pek çok; groß, reichlich, viel || büyük, pek çok, çok, bol, çok sayıda; bedeutend, bedeutsam, wichtig || önemli, mühim, ehemmiyetli; stark, bedrückend, misslich, beklemmend, schlimm, schwerwiegend, erheblich || zor, üzücü, sıkıcı, fena, ciddi; (Schlaf) tief || (uyku) ağır, derin; Gewicht, Schwere, Schwierigkeit || ağırlık, ağır olma, güçlük, zorluk; Verehrung, Ehre || saygı, hürmet, haysiyet
agar tsui erinčü schlimme Sünde₂ || fena günah₂
agır akruš andächtig und konzentriert || derin saygı ile ve konsantre
agır ayag respektvolle Verehrung || saygılı hürmet; Verehrung₂, Ehre₂, Hochschätzung₂ || saygı₂, hürmet₂, haysiyet₂
agır ayag kıl- große Verehrung bezeigen || büyük bir saygı göstermek
agır ayag köŋül respektvolle Verehrungs-Gesinnung || hürmetli saygı zihniyeti
agır ayag tapıg udug kıl- verehren₄ || saygı göstermek₄
agır ayagın unter würdiger Verehrung, unter respektvoller Verehrung || derin hürmetle, derin hürmet içinde
agır ayagka tägimlig äußerst verehrungswürdig || çok saygıdeğer, çok muhterem
agır ayaglıg akın suvlar fließende Gewässer der großen Verehrung (Metapher) || büyük saygının akan suları (mecaz)
agır ayamakın mit großer Verehrung || büyük bir saygı ile
agır ayančaŋ sakınč würdige Verehrung || derin hürmet
agır ayančaŋlıg mit würdiger Verehrung || derin hürmet ile
agır bol- schwer sein (Kälte) || (soğuk hava için) ağır olmak
agır igkä täg- schwer krank werden || ağır hasta olmak
agır iglä- schwer krank sein || ağır hasta olmak
agır kalın drückend₂ || ağır₂, sıkıntılı₂, boğucu₂
agır kıyın schwere Strafe || ağır ceza, şiddetli ceza
agır kıynka (~ kınka) täg- schwere Strafe bekommen || ağır ceza almak
agır sataglıg → agır satıglıg
agır satıglıg wertvoll, teuer, kostbar || değerli, kıymetli, pahalı
agır tut- für wichtig halten || mühimsemek, önemsemek; wertschätzen, in Ehren halten || çok takdir etmek, itibar etmek, gözü gibi saklamak
agır ulug (Preis) hoch₂ || yüksek₂, pahalı₂ (fiyat)
agır ulug ayamak köŋül große₂ Verehrung || büyük₂ saygı
agır ulug köŋül groß(mütige)₂ Gesinnung || cömertlik₂
agır ulug posat bačag kün der heilige und bedeutende Posadha-Fastentag || kutsal ve önemli Posadha oruç günü -
Gerard Clauson (1972) An etimological dictionary of pre-thirteenth-century Turkishpp. 88b–89a, ağırpp. 88b–89a, ağır
ağır basically ‘heavy’ in the physical sense; hence metaph. in two contrary meanings:—(1) laudatory (a) ‘important, distinguished’ and (b) (‘of full weight’ hence) ‘valuable, sincere’; (2) pejorative ‘burdensome, grievous; painful’. C.i.a.m.l.g. w. phonetic changes. Türkü viii bunça: ağır törö:g ‘such important tribal laws’ II E 2; (gap) ağır taşığ ‘heavy stone’ (or ‘important memorial stone’?) II S 15: Uyğ. viii ff. Man.-A (this work was begun with great joy and finished) ağır sevinçin ‘with overwhelming happiness’ M I 25, 5; similar phr. but ağır küsüşün ‘with overwhelming desire’ do. 28, 22; ağır ağruş körür ‘he suffers grievous pain’ M III 31, 5 (iii): Man. ağır ağruş TT II 17, 56: Chr. bu taş ertiŋü ağır turur ‘this stone is exceedingly heavy’ U I 8, 4–5: Bud. ağır aya:ğığ ‘profound respect’ TT VIII E.5; ağar (sic) ayağın U IV 12, 100; ertiŋü ağar (sic) U III 37, 34; ağar (sic) tsuy irinçüleri ‘grievous sins (Hend.)’ TT IV 4, 9; o.o. Suv. 4, 17 (igle:-); 96, 22; 132, 12; USp. 97, 21; 101, 21; TT VII (common): Civ. ağır igke ‘a serious illness’ USp. 78, 2; ağır kınka tegzün: ‘let him be subjected to severe punishment’ do. 115, 20; similar phr. do. 116, 17; a.o. TT VIII I.12 (çıvşa:ğu:): Xak. xi ağır al-taqīl ‘heavy’ of anything; and a man who is honoured (mukram) by the people or the chief is called ağırlı:ğ kişi:; and one says teŋri: meni: ağırla:dı: ‘God made me honoured’ (akramanī); and when part of the night (hudū’ mina’l-layl) has passed, one says ağı:r (sic) aḏa:k amruldı: ‘the heavy (al-taqīla) foot has come to rest’ (sakana), meaning that it has reached its destination after a slow journey; ağı:r (sic) ne:ŋ al-šay’u’l-ğālī fi’l-ṯaman ‘a highly-priced thing’ Kaş. I 52; o.o. I 99, 26 (ağruk); III 247, 26 (u:): KB (by speech man) ağır kıldı öz ‘has made himself respected’ 210; uçuz tutmasunı ağır tutsunı ‘let them not hold you worthless, let them hold you in respect’ 540; o.o. ‘respected’ 900, 1028; ‘valuable’ 902; ‘important’ 900, 903: xiii(?) Tef. ağır ‘heavy, important, respected’ 37: xiv Muh. al-taqīl ‘heavy’ (opp. to ‘light’ yüŋül) ağır Mel. 54, 9; Rif. 151; ṯaqīlu’l-sam‘ ‘hard of hearing’ ağı:r ku:la:klığ 139 (only): Çağ. xv ff. ağır sangīn wa ṯaqīl ‘heavy’ (Hend.) San. 44r. 10 (quotn.): Xwar. xiii ağırınça ‘according to their weight’ ‘Ali 22: xiv ağır ‘heavy’ MN 149; ‘massive’ (army) Nahc. 27, 12 etc.: Kom. ‘heavy; weight; honour’ ağır CCI; Gr.: Kıp. xiii al-taqīl (opp. to ‘light’ yüŋül, ye:yni) ağır Hou. 27, 16: xiv ağır al-taqīl Id. 16: ağı:r (sic, vertical kasra) al-samīn ‘corpulent’ do. 17: xv al-taqīl ağır Kav. 64, 17; ditto awur; Tkm. ağır Tuh. 11a. 1: Osm. xiv ff. ağır in several meanings; c.i.a.p. TTS I 7, 8; II 9, 10; III 6; IV 6, 7. -
M Räsänen, I Kecskeméti (1969) Versuch eines etymologischen Wörterbuchs der Türksprachenp. 8a–b, uig. mtü. usw. aγyrp. 8a–b, uig. mtü. usw. aγyr
uig. mtü. usw. aγyr ’schwer, gewichtig, stark, schwerfällig’, ’würdevoll’ usw., čag. otü. aγir, tar. eγir, kom. usw. aur, osm. leb. usw. ār, oir. tel. ūr, tara. kür. äür, jak. yar, čuv. jə̂və̂r, jɯ̂və̂r; osm. aγr-y ’Schmerz, Krankheit’, blk. aur-u; mtü. aγr-u ’schwer sein’, kzk. usw. aur-u ’schmerzen’; mtü. aγur-šak ’Spindelspule’, osm. aγyr-šak, aγyr-sak, s-uig. arčyk, atü. (JSFOu 45²: 4–5) aγyr-čak [vgl. ar. aṯ-ṯiqāla ’la rondelle de fuseau’, eig. ’das Gewicht’]; kom. aγyr-la, awyrla ’ehren’, osm. ār-la; jak. aγyrya, aγyruo ’мелкие бусы’ -
Zsuzsa Kakuk (1962) Un vocabulaire salarp. 175a, āγər, āγi̱rp. 175a, āγər, āγi̱r
āγər, āγi̱r 1. «lourd» 2. «poids de balance» (Pot. agïr «lourd»)
