𐰞𐱃𐰆𐰣

altun

Meaning:
gold, golden

altun primarily denotes “gold” and can be used attributively for “golden, made of gold”. It is attested from the earliest inscriptions in altun kümüş “gold and silver” and in Tunyukuk 48 in sarığ altun ürüŋ kümüş “yellow gold and white silver”. Old Uyghur texts additionally attest gold bars, gold leaf, gold coins and altun öŋlüg “gold-coloured”. The expression sarığ altun shows that altun is fundamentally a metal name rather than a basic colour adjective.

The deeper origin of altun is uncertain. Mongolic altan “gold” is generally regarded as an early borrowing from Turkic. Räsänen proposed a formation from *āl “red” and a metal name *ton “copper”, but this analysis is disputed and the proposed segmentation is not established Turkic morphology. Sakha altan now means “copper” and its route of transmission is disputed.

In modern languages

Select a region to see the cognate.
Language Cognate
Turkmen altyn
Turkish (Azerbaijan) altun
Turkish (Türkiye) altın
Salar altun
Gagauz altın
Crimean altın
Uyghur altun
Uzbek oltin
Kazakh altın
Nogai altın
Siberian Tatar altın
Kyrgyz altın
Altai altın
Alan altın
Kumyk altın
Tatar altın
Bashkir altın
Tıva aldın
Khakas altın
Sakha (Yakut, Dolgan) altan*
Khalaj The cognate has disappeared from this language.
Chuvash ıltăn

* Meaning shifted

Examples

Irıq Bitig
4
Bilgä Qagan
3
Tonyuquq
6
Kül Tegin
3

Translations

German:
Gold, golden
Russian:
золото, золотой
Turkish (Azerbaijan):
altun, qızıl
Turkish (Türkiye):
altın

  • Hendrik Boeschoten (2022) A dictionary of early middle Turkic p. 26
    altun 1. ‘gold’ (g.) / altïn (CCb) / alṭïn (TZ); qïzïl altun ‘pure gold’ (QA, NF); altunġa tut= ‘to gild’ (QA) | altunčï ‘goldsmith’ (QT5, KA, XŠ, CCa) | altunčïlïq ‘goldsmith’s craft’ (XŠ, CCa, KA) | altunla= ‘to decorate with gold’ (MAv, KA) | altunluġ 1. ‘decorated with gold’ (XŠ, ON); altunluġ belbaġï ‘his belt, decorated with gold’ (ON); altunluġ kilīd ‘golden key’ (XŠ). altunluġ 2. ‘possessing gold’ (IM).
    2. ‘gold-piece’ (QT2–3, QA, NF).
  • Dr. Jens Wilkens (2021) Handwörterbuch des Altuigurischen: Altuigurisch – Deutsch – Türkisch | Eski Uygurcanın El Sözlüğü: Eski Uygurca – Almanca – Türkçe p. 40-41
    1 altun ~ (a)ltun Gold, golden, gülden, aus Gold, goldfarben, Gold- || altın, altından, altından olan, altın renkli, altın …; kaiserlich || imparatora ait; Goldstück || altın para; Metall || metal; Metallglocke || metal çan (s./bk. Mo. alta(n))
    altun agızlıg der mit dem Goldmund (scil. Buddha) || altın ağızlı (yani, Buda)
    altun argu yegän kä[nt] n. loc. || bir yer adı
    altun arugu uluš (m) der Stamm Gold-Argu || Altın Argu soyu
    altun ärdini birlä täŋ tüz Der Gold und Juwelen ebenbürtig ist (Skt. Kāñcana(sama) = Buddhaname) || altın ve mücevherle aynı değerde (Skt. Kāñcana(sama) = bir Buda’nın adı)
    (a)ltun b(a)šl(ı)g yıl(a)n (r) eine Schlange mit goldenem Kopf || altın başlı yılan
    (a)ltun budl(a)l(ı)g (r) mit goldenem Nasenpflock (Kamelhengst) || altın burunluklu (erkek deve)
    altun burhan goldene Buddhastatue || altın Buda heykeli
    altun ekiši Gold-Staub || altın tozu
    altun el das Gold-Reich = Khotan || Altın İmparatorluğu = Hotan
    altun etig goldener Schmuck || altın süs, altın takı
    altun hamtse goldenes Kästchen || altın kutucuk
    altun hwa goldene Blume || altın çiçek
    altun kanatlıg mit goldenen Flügeln || altın kanatlı
    altun kapırčaklıg mit goldenen Schreinen (als Aufbewahrungsort) || (saklama yeri olarak) altın dolaplı
    altun kapız goldener Sarg, goldener Sarkophag || altın tabut, altın lahit
    altun känt n. loc. || bir yer adı
    altun käsäk Goldbarren || külçe altın
    altun kinpak Blattgold || varak halinde altın
    altun kiši goldene Statue || altın heykel
    altun kötürgü goldene Sänfte || altın tahtırevan
    altun közlüg mit goldenen Augen || altın gözlü
    altun kutlug dem Element Gold zugehörig || altın elementine ait
    altun kümüš Gold und Silber || altın ve gümüş
    altun kümüš čintan burhan Buddha-Statuen aus Gold, Silber und Sandelholz || altın, gümüş ve sandal ağacından Buda heykeli
    altun kümüš yartmak Gold- und Silbermünzen || altın ve gümüş para
    altun küzäč goldener Topf || altın çanak
    altun öŋlüg goldfarben || altın renkli
    altun öŋlüg altun kırtıšlıg goldfarben² || altın renkli²
    altun öŋlüg ätöz goldfarbener Körper || altın renkli vücut
    altun öŋlüg elig goldfarbene Hand || altın renkli el
    altun öŋlüg kırtıšlıg von goldfarbener Haut || altın renkli ciltli
    altun öŋlüg sudur nom das goldene Sūtra² (Werktitel = Goldglanzsūtra) || altın renkli Sūtra² (bir metnin başlığı = Altun Yaruk)
    altun öŋlüg y(a)ruk goldfarbener Strahl || altın renkli ışık, altın renkli ışın
    altun öŋlüg y(a)ruk yaltrıklıg kopda kötrülmiš nom eligi Über alles erhabener Sūtra-König mit goldfarbenem Glanz² (Werktitel = Goldglanzsūtra) || altın renkli, parlak parıltılı her şeyden yükseltilmiş, Sūtra hükümdarı (bir metnin başlığı = Altun Yaruk)
    altun öŋlüg yogačare goldener Yogācārin || altın renkli Yogācārin
    altun satgučı Goldhändler (Äquivalent von Skt. hairaṇyika) || altın satıcısı (Skt. hairaṇyika’nın eş değeri)
    altun tag Goldberg (auch für den Sumeru stehend) || altın dağ (Sumeru için de kullanılır)
    altun t(a)mga goldenes Siegel || altın damga
    altun t(a)mgasız ohne das goldene Siegel || altın damgasız
    altun tašı Golderz || altın cevheri
    altun t(ä)ŋri burhan goldene Buddha-Statue || altın Buda heykeli
    altun tilgän goldenes Rad (eines der sieben Insignien eines Cakravartin) (Skt. kāñcanacakra) || altın tekerlek (Cakravartin’in yedi nişanından biri) (Skt. kāñcanacakra); Rad des Goldes (in der buddh. Kosmologie = Skt. kāñcanamaṇḍala) || (Budist kozmolojide) altın tekerleği (Skt. kāñcanamaṇḍala)
    altun tilgänlig der mit dem Gold-Rad (Epitheton eines Cakravartin) || altın tekerlekli (Bir Cakravartin’in lakabı)
    altun tilgänlig č(a)kirav(a)rt han der Cakravartin-Herrscher mit dem Gold-Rad || altın tekerlekli Cakravartin hükümdarı
    altun tirgök goldene Säule || altın sütun
    altun tokırlıg Der mit goldenem Haarschopf (Skt. Suvarṇacūḍa = Buddhaname) || altın saç demetli (Skt. Suvarṇacūḍa = bir Buda’nın adı)
    altun tözi Gold-Natur || altın cevheri
    (a)ltun tuyuglug mit goldenen Hufen || altın toynaklı
    altun uguš der Goldene Stamm (des uigurischen Königshauses) || (Uygur hükümdar ailesi için) altın soy, altın hanedan
    altun ulunlug mit goldenen Stängeln || altın saplı
    altun urug kaiserlicher Nachkomme || imparatorluğa ait soy
    altun yalpırgak Blattgold || altın yaprak
    altun yaltrıklıg sudur das Sūtra mit goldenem Glanz = Goldglanzsūtra (Werktitel) || altın parıltılı Sūtra = Altun Yaruk (bir metnin başlığı)
    altun yapšur- als (Blatt)gold aufkleben || altın yapıştırmak
    altun yartmak Goldmünze || altın para
    altun yastok Goldbarren || külçe altın
    altun yer goldene Erde (Bereich der indischen Kosmologie) (Skt. kāñcanacakra) || altın yer (Hint kozmolojisinde alan) (Skt. kāñcanacakra)
    altun yıltızlıg mit goldenen Wurzeln || altın köklü
    altun yıplıg → altun yiplig
    altun yip Goldfaden || altın iplik
    altun yiplig mit Goldfäden (Brokat) || altın ipli (kumaş, brokar)
    altun yultuz der ‘Gold-Stern’ (scil. Venus; nach der chin. Zuordnung der Elemente zu den Planeten; Chin. jin xing) || ‘altın yıldız’ (yani, Çoban Yıldızı; Çin kültüründe elementlerin gezegenlerle eşlenmesine göre; Çince jin xing)
    altun zmuran küži Gold, Myrrhe und Weihrauch || altın, mür ve buhur
    altunlı ootlı Metall und Feuer || metal ve ateş
    altunlı tašlınıŋ üni der Ton von Metallglocken und Klingstein || metal çanlar ve sesli taşların sesi
  • Talat Tekin (1993) Book of Omens
    (a)ltun gold, golden
  • Gerard Clauson (1972) An etimological dictionary of pre-thirteenth-century Turkish p. 131
    altu:n ‘gold’. A very early l.-w. in Mong. as altan (Haenisch 6, Kow. 85). S.i.a.m.l.g., usually as altın. Exceptionally in Yakut altan means ‘copper’ Pek. 82. (See Doerfer II 529.
    Türkü viii altu:n kümüş ‘gold and silver’ I S 5, II N 3; I N 12; I SW; II S 11; sarığ altu:n ürüŋ kümüş ‘yellow gold and white silver’ T 48; altu:n yış ‘the Altay mountain forest’ occurs several times in I, II, and T.; also a component in Proper Names: viii ff. altu:n örgün üze: ‘on a golden throne’ IrkB 1; o.o. do. 3, 5 (adğırlık), etc.; yüz altu:n ‘100 gold coins’ Toyok IVr. 3-4 (ETY II 180); Altun Tay Saŋun P.N. Tun. IV 5-6 (do. II 96): Uyğ. viii ff. Man.-A altun Aruğu (sic) uluş ‘the golden country of Arğu’ M I 26, 29; altun Arğu (sic) [?Talas] uluş do. 27, 5: Chr. altun ‘gold’ (and frankincense and myrrh) U I 6, 14: Bud. Sanskrit suvarṇavarṇo ‘gold coloured’ altun öŋlüg TT VIII G.64; sarığ altun yip ‘yellow gold thread’ PP 43, 2; beş yüz altun yartmak (for yarmak) ‘500 gold coins’ U III 68, 12; and many o.o.: Civ. TT I 70 (adırtla:-): xiv Chin.-Uyğ. Dict. chin ‘gold’ (Giles 2,032) altun R I 411; Ligeti 129: O. Kır. ix ff. altu:n occurs several times; altu:n kümüşig Mal. 11, 9; altu:n ke:ş ‘golden quiver’ do. 25, 3: Xak. xi altu:n al-ḏahab ‘gold’ Kaş. I 120; and 16 o.o.: KB (wisdom is) altun taş ‘the gold ore’ (in the brown earth) 213; o.o. 188, 946, etc.: xiii(?) Tef. altun kümüş; altun ‘a gold coin’ 50: xiv Muh. al-ḏahab altu:n Mel. 18, 15; 75, 6; Rif. 98, 178: Çağ. xv ff. altun tilā ‘gold’, in Ar. ḏahab, in Pe. zar San. 50r. 4 (quotn. and three phr.): Xwar. xiii(?) altun kümüş Oğ. 181 a.o.o.: xiv altun ‘gold’ Qutb 8: Kom. xiv ‘gold’ altun CCI, CCG; Gr.: Kip. xiii al-ḏahab altu:n Hou. 31, 12; dinār ‘gold coin’ altu:n do. 55, 11: xiv al-ḏahab altun Bul. 4, 8: xv dinār altun Kav. 56, 21; ḏahab altın Tuh. 16a. 13.
  • M Räsänen, I Kecskeméti (1969) Versuch eines etymologischen Wörterbuchs der Türksprachen p. 18
    uig. mtü. kom. čag. tar. otü. kmk. altun ‘Gold’, Radl. »alle Dialekte ausser čag. und tar.» altyn (> kam. Joki 64–5 altyn; russ. алтын), čuv. i̮lttə̑n, i̮lδə̑n ‘Gold’, (Ašm. 3: 50) i̮vδə̑n, (3: 52) i̮lδə̑n
    = mo. (KWb. 8) altan ‘Gold’ (> jak. altan ‘медь’)
    < *āl ‘rot’ + chin. ton (> *toń 488a)