𐰚𐰅𐰲-
kēç-
Meaning:
to be late; to be slow
kēç- means ‘to be late, be slow’. It is the verbal counterpart of kēç ‘late, lateness’ and must be distinguished from the short-vowel verb keç- ‘to pass, cross’. The long first vowel is supported by comparative evidence and by early lexicographical tradition. The simple verb became rare during the medieval period and was largely replaced by the derivative kēçik- ‘to be late’; modern forms such as Turkish gecik- and Azerbaijani gecik- therefore do not continue the exact stem.
Alternative spellings:
𐰚𐰃𐰲-
Examples
Translations
German:
verspätet sein; sich verspäten
Russian:
опоздать; быть медлительным
Turkish (Azerbaijan):
gecikmək, yubanmaq
Turkish (Türkiye):
geç kalmak, gecikmek
Bibliography 5
-
Hendrik Boeschoten (2022) A dictionary of early middle Turkic156-157156-157
keč=² ‘to be slow to do, to be late by accident’ (QT4, QT6, IMb, MAv, KA, AH, KT) / käč= (BM) / geč= (IMa) | kečür=² ‘to cause s.o. to be late’ (MAv) | kečik= 1. ‘to be late to happen’ (QA); Ol kečikdi ersä, ṣabrï qalmadï ‘After a long time when this still hadn’t happened, he lost his patience’ (QA). kečik= 2. ‘to be late’ (AH, IrM) / käčik= (TZ) | kečiktür= ‘to cause to be late, hold back’ (QT4) / kečiktir= (QT4); yïġa kečiktürgänlär ‘those who stopped (him) and held (him) back’ (QT4); kim bu ǰehanda yazuẖïn kečiktirsä ‘whoever restrains his sins in this world’ (CCb) | käčöv ‘slow’ (CCb). -
Dr. Jens Wilkens (2021) Handwörterbuch des Altuigurischen | Eski Uygurcanın El Sözlüğü361-362361-362
keč spät, lange her, lange || geç, uzun (süre)
keč tuš- erst spät (mit j-m) zusammentreffen || (biriyle) geç karşılaşmak
keč üdün für lange Zeit || uzun zaman için
kečtäbärü seit Langem || uzun zamandan beri1 keč- überqueren || geçmek 2 keč- † → kir- 1 keč- überqueren || geçmek 2 keč- † → kir- kečür- es spät werden lassen || geciktirmek -
Sergei Starostin, Anna Dybo, Oleg Mudrak (2003) Etymological Dictionary of the Altaic Languages655655
PTurk. *gēč (-e) 1 long time 2 late 3 be late 4 night 5 evening 6 yesterday (1 долго 2 поздний 3 опаздывать 4 ночь 5 вечер 6 вчера): OTurk. keč 1, 2, keč- 3, keče 4, 5 (OUygh.); Karakh. keč 1, 2 (KB, MK), keč- 3 (MK), kečä 4, 5 (KB, MK); Tur. geč 2, geǯe 4; Gag. geǯä 4; Az. geǯä 4; Turkm. gīč 2, gīǯe 4; Sal. gäǯi 4; Khal. kīečä 4; MTurk. geče 4 (Pav.C.); Uzb. keča 4, 6; Uygh. käčä 5; Krm. geǯe 4; Tat. kič 5, kičɛ 5, 6; Bashk. kis 5, kisä 5, 6; Kirgh. keč 2, kečē 4, 5; Kaz. keš 2, 5, kešä 5, 6; KBalk. keč 5, keče; KKalp. keš 2, 5; Kum. geče 4; Nogh. keš 2, 5; SUygh. kiče 4 (Mal.); Khak. kiǯē 6; Shr. kečik 5 (Верб.); Oyr. keč 2, 5, keče 6; Tv. kežē 5; Tof. keǯe 5; Chuv. kaś 5; Yak. kiehe 5; Dolg. kiehe 5.
◊ VEWT 245, EDT 692-3, 694-5, ЭСТЯ 3, 40-41, 50-51, Лексика 82, Stachowski 147. -
Gerard Clauson (1972) An etimological dictionary of pre-thirteenth-century Turkish694694
2 ké:ç- (gé:c-) ‘to be late’ and the like; homophonous w. ké:ç. N.o.a.b., during the medieval period displaced by the Emphatic f. kéçik-, which w. minor phonetic changes (SW Osm. gecik-) s.i.a.m.l.g. except NE.
Xak. xi er ké:çti: abṭa’a’l-racul fi’l-amr ‘the man was slow about the business’ Kaş. III 180 (ké:çe:r, ké:çme:k): KB (the moon’s brightness disappears) tuğar kéçe azın yana ok tolur ‘by degrees it rises later and later, and then becomes full again’ 734: xiii(?) At. isiz edgü işke yanut kéçmez ol ‘the requital for good and evil deeds is not slow in coming’ 374; a.o. 180 (1 öŋ): xiv Muh. abṭa’a gé:ç- Mel. 21, 15 (only); al-buṭ’ gé:çmek 35, 16; Rif. 121 (ké:çmek): Kip. xiii abṭa’a mina’l-buṭ’ keç- Hou. 37, 19; keç- do. 38, 4: xiv keç- (-di:) abṭa’a (and keçik- (-di:) tabaṭṭa’a ‘to be slow in doing something’) Id. 79; abṭa’a keç- Bul. 28v.: (xv abṭa’a keçik- Tuh. 5a. 12; ġāba ‘to be absent’ and the like keçik- do. 26b. 13). -
M Räsänen, I Kecskeméti (1969) Versuch eines etymologischen Wörterbuchs der Türksprachen245245
*kāč, *kēč uig. (Gab.) kič ‘lange’, KB. čag. oir. usw. käč ‘spät, lange’, trkm. gīč ‘поздно’, osm. ģäǯ, kmk. geč ‘spät’, krč. keč, blk. keč, kzk. keš, čuv. kaś ‘Abend’; trkm. gīǯ-ik ‘опоздать’, čag. tar. käčik, osm. ģäǯ-ik, ģäč-ik ‘zögern, sich verspäten’ (> ung. BTLU 95 kés-ik); tar. käš-kurun ‘Nachmittag’ (kurun ‘Zeit’)
KB. käčä ‘Abend, Nacht’, uig. (Gab.) kičä ‘Abend, abends’, mtü. kičä ‘Nacht’, kom. otü. tar. käčä ‘Abend’, trkm. giǯe ‘ночь’, osm. gäǯä, kmk. geče, kar. keče, blk. geče, kar.T. gäǯe, kar.L. käčä id., kzk. kečä ‘gestern’, kaz. kičä, oir. tel. käčä id., jak. kiäsä ‘вечер’, bä-γäsä ‘вчера’
< käč, kēč ‘spät’ + Dativ -ä [wie kom. čag. kar. tün-ä, kaz. tönä ‘gestern’ < tün ‘Nacht’]
MTS 242–3