𐱅𐰇𐰔
töz
Meaning:
root; foundation; origin, ancestry; essence, substance
Examples
Translations
German:
Wurzel; Grundlage; Ursprung, Abstammung; Wesen, Substanz
Russian:
корень; основа; происхождение, род; сущность, субстанция
Turkish (Azerbaijan):
kök; əsas; soy; mahiyyət
Turkish (Türkiye):
töz; kök; köken, soy
Bibliography 4
-
Hendrik Boeschoten (2022) A dictionary of early middle Turkicp. 350bp. 350b
töz 1. ‘root(s)’ (MG); qulaq tözi ‘lobe of the ear’ (MAn, MG) [SAN 175v7]; quyrïq tözi ‘tailbone’ (BV 9v14). töz 2. ‘reason, basis’ (MM, XŠ 90r7); Ozaqïdin betärräk iki tözlüg ‘It’s worse than before for two reasons’ (XŠ); zakātnïñ tözi ‘the basis for alms’ (MM) | tözsüz ‘stupid’ (QT₅); tözsüz söz ‘nonsense’ (QT₅) | tözdäš ‘of the same nature’ (CCb) | tözlik ‘personality’ (CCb); Tözlikiñ yöpsinip yaratqanïñ ‘Your Creator has accepted you as a person’ (CCb) -
Dr. Jens Wilkens (2021) Handwörterbuch des Altuigurischen | Eski Uygurcanın El Sözlüğüpp. 746b–747bpp. 746b–747b
¹töz Wurzel, Ursprung, Grund, Basis, Fundament, Grundlage || kök, köken, asıl, zemin, kaide, temel, esas; Prinzip, Wesen, Wesenheit, Natur, Essenz, Kategorie (gemäß der Vaiśeṣika-Lehre = Skt. padārtha), Qualität (gemäß der Sāṃkhya-Lehre = Skt. guṇa) || varlık, öz, esas, cevher, tabiat, kategori (Vaiśeṣika öğretisine göre = Skt. padārtha), nitelik, kalite (Sāṃkhya öğretisine göre = Skt. guṇa); Herkunft, Abstammung, Abstammungslinie || asıl, soy, menşe, nesep; Geschlecht || cins, cinsiyet; Substanz || cevher; Schreibstil || yazı tarzı; grundlegend, wesenhaft, Original-, Grund-, Basis- || esaslı, asıl, tözel, cevherî, orijinal …, zemin …, temel …, esas …; dauernd || devamlı, sürekli (s./bk. Mo. tös)
töz bahšı ,Wurzellehrer‘ = ein Titel (Skt. mūlācārya) || ,kök öğretmeni‘ = bir unvan (Skt. mūlācārya)
töz bašlag Wurzel und Basis || kök ve esas
töz darni arvıš Wurzel-Dhāraṇī₂ || kök Dhāraṇī’si₂
töz k(ä)rgäklig fundamental notwendig || asıl gereken, asıl gerekli (olan)
töz kertü Urmaterie (Skt. prakṛti, mūlaprakṛti; gemäß der Sāṃkhya-Lehre) || ana madde (Skt. prakṛti, mūlaprakṛti; Sāṃkhya öğretisine göre)
töz kök Wurzel₂ || kök₂
töz körkdäš Wesenheit und Abbild || cevher ve suret
töz mul Wurzel₂ || kök₂
töz nom Wesenheits-Dharma, grundlegender Dharma || cevher Dharma’sı, esaslı Dharma
töz nomlug ätöz der wesenhafte Dharmakāya || cevherli Dharmakāya
töz šastr grundlegendes Śāstra || esaslı Śāstra
töz tözi Wesenheit der Wesenheit || cevher cevheri
töz tüp Wurzel und Grund, Grundlage₂ (Skt. ālaya, mūla) || kök ve neden, temel₂ (Skt. ālaya, mūla)
töz tüp bahšı Wurzel₂-Lehrer (Skt. mūlācārya) || kök₂ öğretmeni (Skt. mūlācārya)
töz tüp köŋül Grundlagen₂-Bewusstsein (Skt. ālayavijñāna) || temel₂ bilinci (Skt. ālayavijñāna)
töz tüp orondakı auf der grundlegenden₂ Stätte befindlich || temel₂ yerdeki
töz tüp šastir Grundlagen₂-Text, Grundlagen₂-Śāstra || temel₂ metin, temel₂ Śāstra
töz uguš Herkunft₂, Abstammung₂, Abstammungslinie₂ || köken₂, soy₂, nesep₂
töz üzäki yazok auf der Natur beruhendes Vergehen (Skt. prakṛtisāvadya) || tabiata dayanan günah (Skt. prakṛtisāvadya)
töz yaruk yašuk das grundlegende helle Licht || temel aydınlık ışık (s./bk. Tib. gźiʾi ʾod gsal)
töz yıltız Wurzel₂, Ursprung₂, Wesen₂ || kök₂, asıl₂, köken₂, öz₂, cevher₂
tözi arıg süzök dessen Wesen rein₂ ist (Entsprechung von Skt. pariviśuddha) || cevheri temiz₂ (Skt. pariviśuddha’nın eş değeri)
tözinčä wahrheitsgemäß, gemäß seinem Wahrheitsgehalt || gerçeğe uygun, gerçek niceliğine göre
tözintä bärü von Grund auf || kökten, temelden
tözintinbärü von Grund auf || kökten, temelden
tözkä tüpkä tayaklıg köŋül das Bewusstsein, das sich auf die Grundlage₂ stützt (Skt. ādānavijñāna, kliṣṭamanas) || esasa₂ dayanan bilinç (Skt. ādānavijñāna, kliṣṭamanas)
tözli adırtlı Wesen und Unterscheidung || öz ve ayırt etme
tözli körkdäšli Wesenheit und Abbild || cevher ve suret
töztä (adv.) ursprünglich || esas olarak -
Gerard Clauson (1972) An etimological dictionary of pre-thirteenth-century Turkishp. 571a–bp. 571a–b
tö:z ‘root, basis, origin’, and the like. Survives only(?) in most NE dialects as tös R III 1264; cf. tü:b, 1 kök, yıltız. A l.-w. in Pe., Doerfer II 961. Türkü viii ff. Man. (the five gods are . . .) tözi yıltızı ‘the origin and root’ (of everything on earth) Chuas. 47–8; do. 5–6 (térin-); a.o.o.: Uyğ. viii ff. Man. öz tözlerin ukıtıp ‘making them understand their own origin’ TT III 30; köni tözin unıtmışlarka ‘to those who had forgotten their true origin’ do. 123–4; a.o.o.: Bud. ertiŋü tériŋ töz yıltız nomın ‘the very profound doctrine of the root’ (Sanskrit indriya) TT VI 148; (faith is called) kértülerke kértülerniŋ çın kértü töziŋe kirmekniŋ tözi ‘the basis of entry into the (company of) believers and the true basis of the believers’ TT V 22, 23–4: o.o. TT VIII D 27, etc. (uğuş); U III 41, 7 (i) (1 i:g), etc.: Civ. in TT VII 30, 12 töz is used exceptionally instead of kut for ‘element’ (of the five elements); (in H I 104 tözin is an error for (eşgek) tüsin ‘donkey’s hair’): Xak. xi one says é:l tö:z neteğ kayfa’l-wilāya wa’l-ra’īya ‘how are the realm and the subject people?’ (this must belong here, it cannot belong to 2 to:z which precedes it): tö:z al-aṣl ‘origin’; one says anıŋ tü:bi: tö:zi: kim man aṣluhu wa ilā man yantamā ‘who are his ancestors and to whom does he trace his origin?’ Kaş. III 123: KB aydı Aytoldı kılkı tözi ‘Aytoldi told of his character and origin’ 568; o.o. 855; 1704 (köçüt); (in 555 tözi is an error for (barçın) yüzi ‘the front surface of brocade’): xii(?) KB VP tüb tözi 11: Çağ. xv ff. tö:z (‘with -ö-’) bun-i gūş ‘the lobe of the ear’ San. 175v. 7 (quotn. with the phr. kulak tözi). -
M Räsänen, I Kecskeméti (1969) Versuch eines etymologischen Wörterbuchs der Türksprachenp. 495bp. 495b
uig. töz ’Wurzel, Element’, mtü. töz ’Ursprung’, oir. usw. tös ’Basis, Grund’; uig. (Gab.) tözün ’edel’
