𐱅𐰃𐰑-
tıḏ-
Meaning:
to hinder, prevent; to restrain, prohibit
Old Turkic tıd- is also recorded as tıy- in the Karakhanid textual tradition; this reflects the development of earlier ḏ to y.
Examples
No corpus links yet.
Translations
German:
hindern, verhindern; zurückhalten, untersagen
Russian:
препятствовать, мешать; сдерживать, запрещать
Turkish (Azerbaijan):
mane olmaq, əngəlləmək; qarşısını almaq, qadağan etmək
Turkish (Türkiye):
engel olmak, önlemek; alıkoymak, yasaklamak
Bibliography 4
-
Hendrik Boeschoten (2022) A dictionary of early middle Turkicpp. 334b–335app. 334b–335a
tïḏ= ‘to restrain’ (QA, XŠ) / tïy= (IM, MAv, QA, XŠ, GUL, CCa, TZ) / dïy= (MAv); Tïyïp tutdï anï ‘He restrained him’ (MAv); Sizni tïymas män ‘I am not holding you back’ (QA); ʿAlī Fāṭimanï yïġïdïn tïḏar ärdi ‘Ali tried to keep Fatima from weeping’ (QA); Ün üküšlüki mäniñ ešitmäkimni tïymas ‘The multitude of (their) voices doesn’t prevent Me from hearing (you)’ (QA); tïyal= ‘to be able to stop’ (CCb) [<tïḏu al=]; Tïyalman yašïmnï ‘I can’t stop my tears’ (CCb); oġul tïḏġan yer ‘womb’ (QT4) | tïḏġu ‘hindrance’ (QT5) | tïḏïġ ‘prohibition, prescription’ (QAt) / tïyïġ (QT4 ar. حدّ, QA); ägär qorqsañïz kim iqāmat qïlu bilmäsälär tañrïnïñ tïyïġlarïnï ‘if you fear that they cannot keep within God’s bounds’ (QT4) | tïyïġsïz ‘unrestrained’ (QT5) | tïyġan ‘greyhound’ (IMa ar. سلوقي) | tïḏïl= 1. ‘to quiet down, stop’ (QAt) / tïyïl= (QAc, MM, XŠ, CCa) / dïyïl= (MAv); Qanï tïḏïldï ‘Her bleeding stopped’ (QAt); Dïyïldï yaġmur ‘The rain stopped’ (MAv); tïyïlmadïn aqïp ‘flowing uninterruptedly’ (XŠ). tïyïl= 2. ‘to be restrained’ (XŠ, IrM) [SAN 203r29 ‘to be prevented’] | tïyïlïn= ‘to be restrained’ (IrM) -
Dr. Jens Wilkens (2021) Handwörterbuch des Altuigurischen | Eski Uygurcanın El Sözlüğüpp. 710b–711app. 710b–711a
1 tıd- blockieren, behindern, verhindern || engel olmak, tıkamak, engellemek, önlemek, uzaklaştırmak, mâni olmak; (sich) zurückhalten (von), unterdrücken, aufhalten, anhalten, (eine Ansicht argumentativ) widerlegen, zurückweisen, ablehnen || (bir şeyden) kaç(ın)mak, tutmak, sakınmak, baskı altında tutmak, durdurmak, (bir düşünceyi belgelerle) çürütmek, reddetmek, geri çevirmek; bändigen || terbiye etmek, evcilleştirmek, dizginlemek; eingrenzen || sınırlamak; (Blut, Blutung) stillen || (kanı, kanamayı) durdurmak; (Wolle) zu Flaum verarbeiten || (yün) çırpmak
tıd- bäklä- (Elefanten) bändigen₂ || (filleri) terbiye etmek₂, evcilleştirmek₂, dizginlemek₂
tıd- särgür- zurückhalten und zum Stehen bringen, anhalten₂ || tutmak ve durdurmak, durdurmak₂
tıd- sı- zurückhalten und zerbrechen || alıkoymak ve kırmak, tutmak ve kırmak; (eine Ansicht argumentativ) widerlegen₂, zurückweisen₂, ablehnen₂ || (bir düşünceyi belgelerle) çürütmek₂, reddetmek₂, geri çevirmek₂
tıda tut- zurückhalten, (Zunge, Körper) im Zaum halten || alıkoymak, (dili, bedeni) tutmak -
Gerard Clauson (1972) An etimological dictionary of pre-thirteenth-century Turkishp. 450a–bp. 450a–b
tıḏ- (?tı:ḏ-) ‘to obstruct, restrain’, and the like. S.i.s.m.l. (not SE or SW) usually as tiy-. Türkü viii ff. Man. nomuğ törüg yadturmatın tıdtımız erser ‘if we have failed to disseminate and have obstructed the doctrine and rules’ Chuas. 74–5: Uyğ. viii ff. Man. ayığda yaratındaçılarığ tıdtıŋız ‘you have restrained those who fall into evil ways’ TT III 74–5; a.o. do. 112(?): Bud. yarlığ bolzun tıdmazun ‘let there be an order, let them not obstruct me’ PP 19, 1; o.o. do. 27, 3; 40, 7; 51, 6 (mistranscribed); U II 69, 5 (ii) (çerig); U III 49, 25; 51, 19; TT X 106, 496, etc.: Civ. kün ay yarukın tıda katığlanur ‘he strives to obstruct the light of the sun and moon’ TT I 27; a.o.o.: Xak. xi ol anı: tıttı: mana‘ahu ‘he prevented (or hindered) him’; originally tıdtı: but assimilated to -tt- (udğıma wa şudda) Kaş. II 292 (tıda:r, tıdma:k); ol anı: tiydi: mana‘ahu; originally tıdtı: but modified (xuffifa) III 244 (tiya:r, tiyma:k); ol anı: aşka: tı:dtı: mana‘ahu li’l-ṭa‘ām ‘he prevented him from (getting) food’ III 439 (tı:da:r, tı:dma:k): KB (on your journey) kereklikni alğıl kereksizni tıd ‘take what you need and discard what you do not’ 1445; yırak ıdmasa tıdsa yığsa erig ‘he should not send (the troops) far (from the camp) but restrain and concentrate them’ 2347; o.o. 4671, 5292, 5439, 5581, 6182, 6472: xiii(?) At. sögünç kelgü yolnı akılık tıyur ‘liberality blocks the road by which abuse comes’ 232: xiv Muh.(?) mana‘a tiy- Rif. 115 (only); a.o. 121 (mis-spelt): Çağ. xv ff. tiy- (-ip, etc.) man eyle- Vel. 199 (quotns.); tiy- (‘with -y-’) man‘ kardan San. 203r. 4 (quotns.): Xwar. xiv tıd-/tiy- ‘to restrain, hold back’ Qutb 192: Kom. xiv ditto tiy- CCI, CCG; Gr. 261 (quotn.): Kip. xv ‘awwaqa ‘to impede, hinder’ tiy- Tuh. 26a. 11. -
M Räsänen, I Kecskeméti (1969) Versuch eines etymologischen Wörterbuchs der Türksprachenp. 477, lower left column to upper right columnp. 477, lower left column to upper right column
uig. (Gab.) tyd ‘verhindern’, KB. tyd (Radl. tyt) ‘aufhalten, abhalten’, mtü. tyδ ‘hindern, vorenthalten’, sag. hak. tys ‘zur Ruhe bringen, aufhalten’, IM. kaz. blk. krč. usw. tyj ‘aufhalten’, čag. tel. kmd. tī, trkm. dyj ‘унимать’, čuv. čar ‘zurückhalten’, kč. koib. tyz-y ‘Ruhe’; blk. (Pass.) tī-yl
~ mo. (Poppe 15) čida (> tü. čyda) < *tyda ‘fähig sein, können, besiegen’
