𐰃𐱁
īş
Meaning:
work; deed; matter; affair
Examples
DELETE
1Translations
German:
Arbeit; Tat; Angelegenheit; Sache
Russian:
дело; вопрос; работа; поступок
Turkish (Azerbaijan):
iş; məsələ; əmək; əməl
Turkish (Türkiye):
iş; mesele; çalışma; eylem
Bibliography 4
-
Hendrik Boeschoten (2022) A dictionary of early middle Turkicpp. 152b–153app. 152b–153a
iš ‘work, business, matter, action’ (g.) / yiš (TN) / yäš (DM); yäšimiz ‘our work’ (DM ar. شُغْلُنا); yäk iši ‘work of the Devil’ (QT₂); Išiñizgä boluñ ‘Go about your business’ (QAa); Išiñizgä turuñ ‘Go about your business’ (QAb,ba,t); Öz išlärin qïlurlar ‘They mind their own business’ (QA); iš küč ‘affairs’ (QA, DM); išä küčä bar= ‘to set out for work’ (QY); iš ber= ‘to employ’ (BM); iš buyur= ‘to offer a job, put to work’ (QA, NF); iš kečür= ‘to carry through’ (GUL); iš qïl= ‘to fornicate’ (QA); iškä qoy= ‘to put to work’ (GUL); iš üzä qoy= ‘to put to work’ (GUL); iškä yara= ‘to be any good’ (GUL) | išlig ‘acting, active’ (QT₃, QT₅); yawuz išlig ‘nasty’ (QT₃); yinčgä išlig ‘subtle’ (QT₃ ar. لَطِيف) | išsiz ‘out of work’ (MAv); išsizlik qïl= ‘to be idle’ (MAv) | išči ‘worker’ (CCb, DM) | išlä= ‘to act, work, process’ (g.); s̱avāb üčün išlämäk ‘striving for merit in the sight of God’ (QAb) | išlämäk ‘work, action’ (CC opera) | išlän= ‘to be processed, treated’ (MuG) | išläš= ‘to cooperate’ (QT₃ ar. صَاحَبَ, MAv) | išlät= ‘to put to work; to put into practice’ (QT₅, MAv, KA, QA, MM, NF, GUL); Munï ögränmäk yazuq turur, išlätmäk küfr turur ‘It’s a sin to learn (magic); to practice it is blasphemy’ (QA) -
Dr. Jens Wilkens (2021) Handwörterbuch des Altuigurischen | Eski Uygurcanın El Sözlüğüp. 313a–bp. 313a–b
1iš Tat (auch Äquivalent von Skt. karman), Arbeit, Werk, Karma || iş (Skt. karman’ın da eş değeri), Karma; Dienst, Tätigkeit, Geschäft || hizmet, görev, çalışma; Fronarbeit || angarya iş; Aktivität, Handlung, Akt || faaliyet, fiil; Vereinbarung || anlaşma; Ding, Sache, Angelegenheit (auch Äquivalent von Skt. kārya) || şey, nesne, iş, sorun (Skt. kārya’nın da eş değeri); Bau || inşaat, yapı; Aufgabe, Funktion || ödev, görev; übernatürliche Fähigkeit || doğaüstü yetenek; als Stützwort || destek sözcüğü olarak
iš aygučı Verwalter || idareci, yönetici
iš ba- Gebrauch machen || kullanmak, yararlanmak
iš baščı bäg Beg, der die Werk(stätten) beaufsichtigt || atölyelere bakan bey
iš ber- eine Aufgabe durchführen || görevi yerine getirmek
iš bütürdäči Vollender der Tat (Äquivalent von Skt. siddha) || iş bitirici (Skt. siddha’nın eş değeri)
iš išlä- arbeiten, Taten verrichten || çalışmak, iş yapmak
iš küč Dienst₂, Vereinbarung₂ || hizmet₂, anlaşma₂; Arbeitsdienst || iş mükellefiyeti; Fronarbeit₂, eine Art Steuer || angarya iş₂, bir vergi çeşidi; Tat₂ || iş₂; auch Äquivalent von Skt. karmasāmarthya || Skt. karmasāmarthya’nın da eş değeri
iš küč bütür- eine Tat₂ ausführen || bir iş₂ yapmak, bir işi₂ tamamlamak
iš küč ert bert Fronarbeit₄ || angarya iş₄
iš küč kıl- tapın- dienen₂ || hizmet etmek₂
iš küdüg Taten₂, Handeln₂, Karma₂ || iş₂, davranış₂, Karma₂; Angelegenheit₂ || sorun₂; übernatürliche Fähigkeit₂ || doğaüstü yetenek₂
iš küdüg üzä yügärü ukmak Verständnis mittels der Tat₂ (Skt. kāryābhisamaya) || iş₂ aracılığıyla anlayış (Skt. kāryābhisamaya)
iš semäk Tat₂, Aktivität₂ || iş₂, aktivite₂, faaliyet₂
iš tavratgučı Vorarbeiter || işçibaşı
iš ugušlug Der zur Tat-Familie (Skt. karmakula) Gehörige = n. pr. (ein Buddha) || iş ailesine (Skt. karmakula) ait = bir Buda’nın adı
iš ur- eine Arbeit auslassen || bir işi bırakmak
iš uruš- eine Vereinbarung treffen || bir anlaşma yapmak
iš yumıš → iš yumuš
iš yumuš Dienst₂ || hizmet₂
išig išlät- Funktion ausüben (Körperorgan) || (vücut organları) görev yapmak
išig küdügüg bütürür bilig Wissen, das die Werke₂ vervollkommnet (Skt. kṛtyānuṣṭhānajñāna) || işi₂ bitiren bilgi (Skt. kṛtyānuṣṭhānajñāna) -
Gerard Clauson (1972) An etimological dictionary of pre-thirteenth-century Turkishp. 254a–bp. 254a–b
1 i:ş (? 1 ı:ş) basically ‘work, labour’; hence ‘something done, a deed’ and, more indefinitely, ‘affair’ and ‘thing’ in a semi-abstract sense. In Kaş. consistently spelt ı:ş, which is perhaps the original form, almost everywhere else, both earlier and later, i:ş. S.i.a.m.l.g. Türkü viii işiğ küçig bér- ‘to give one's services to (someone Dat.)’ I E 8, 9, 10 (II E 8, 9, 10); II E 14; T 52; Ongin 5, 6 (işiğ bér-), 10, 11: viii ff. yeme: ne: iş yarlı:ğ yarlı:ka:sar kop[ka:] işi: yorı:k bolğay ‘and whatever work he orders to be done, the work will be completely successful’ Toy. 18–20 (ETY II 58): Man. işiğ neçe işledimiz erser ‘whatever we have done’ Chuas. 115–16; işke kiḏiğke tıltanıp ‘making the excuse(?) that we were busy’ do. 267; a.o. 297: Uyğ. viii işiğ küçig bér- Şu. E 5; the meaning of iş in E 11, 12; S 1 is obscure but it is unlikely to be eş as suggested by Orkun: viii ff. Man.-A ayduk işeŋzen (sic) tüketi isledemez ‘we have done all the work that you ordered’ M I 10, 13; (just as a craftsman) iş işleyü umaz ‘cannot work with’ (unserviceable materials) do. 10, 14: Man. ışın barça koḏur ‘he stops work completely’ M I 17, 2; eḏgü kılınçlığ ışlarığ (sic) ışlatıŋız ‘you have caused good works to be done’ TT III 80; o.o. TT II 16, 44–5 (ışlar küḏüğler); TT III 68; M III 34, 2: Bud. iş (always so spelt?) is common in all its usual meanings; iş küḏüğ also occurs frequently and seems to mean ‘affairs, undertakings’ or the like, e.g. sidi tégme işiğ küḏüğüg ‘undertakings called siddhi’ U I 34, 17; o.o. TT V 20, 9; 24, 58 etc.: Civ. (corrupt officials) işiŋin küçüŋin artatur ‘frustrate your efforts’ TT I 64–5; a.o. of iş küç TT VII 35, 15; iş küḏüğ is common, TT I 51, 72, 73, etc.; er kişi er işiŋe keḏ bolayın téser ‘if a man wishes to be sexually potent’ H I 75; iş ‘work’ is common in USp.: Xak. xi ı:ş al-‘amal wa'l-amr ‘work, affair, thing’ Kaş. I 47; ı:ş, Acc. ı:şığ, Dat. ı:şka: is very common; i:şke: occurs twice I 132, 27; II 315, 28: KB iş (so spelt) is common; iş küḏüğ 161, 1038, etc.: xiii(?) At. iş, Dat. işke ‘work’ is common; Tef. iş ‘work, affair’ 127: xiv Muh. iş al-şuğl ‘work, business’ is mentioned as a word in which the yā is pronounced ‘with conspicuous clearness’, i.e. as i: Mel. 5, 13; Rif. 76; o.o. 40, 3; 83, 9; 128, 189; al-‘amal iş 51, 14 (kılmış 147): Çağ. xv ff. (after éş) iş also means ‘war’ (cang) Vel. 61 (quotns.); iş (1) kār ‘work’ (quotn.); (2) metaph. harb wa kārzār ‘war, conflict’ (quotn.) San. 106v. 2; iş küç a Hend. (az itbā‘) meaning kār u bār ‘business, affairs’ (meaning analysed) 106v. 17; a.o. 303v. 10 (1 kü:ç): Xwar. xiii iş ‘work’ ‘Ali 32: xiv ditto Qutb 61; MN 73, etc.: Kom. xiv ‘work, business’ iş CCI, CCG; Gr. 107 (quotns.): Kıp. xiv ı:ş al-amr; i:ş al-‘amal Id. 14; al-şuğl iş Bul. 51, 14: xv şuğl iş Tuh. 21a. 9: Osm. xiv ff. iş with the usual range of meanings in various phr.; c.i.a.p. TTS I 393–4; II 550–3; III 385–8; IV 441–3. -
M Räsänen, I Kecskeméti (1969) Versuch eines etymologischen Wörterbuchs der Türksprachenp. 174ap. 174a
trkm. īš ’работа, дело’, uig. (Gab.) yš, iš ’Sache’, mtü. yš id., čag. usw. iš ’Arbeit, Geschäft’, ’Sache, Angelegenheit’, kaz. əš, kar.L. kzk. iš, čuv. əś ’Arbeit, Sache’; mtü. yš-la ’arbeiten’
~ kor. (Ramstedt, JSFOu 57³: 9) il ’thing, work’
