qara 1. ‘black, dark’ (g.); qara köz ‘black eye, black-eyed’ (IMa); qara sač ‘black hair, black-haired’ (IMa); qara yaġïz ‘dark-brown, dark-skinned’ (QT4, AH, KT) / qara yoġuz (AH) / qara yovuz (TZ); qara yaġïz kiši ‘dark-skinned person’ (AH); qara yïġač ‘elm’ (QA) [tt. kara ağač ‘elm’]; qara yüzlüg/yüzlü ‘dark-faced’ (QA, QY); yüzi qara bol= ‘to be put to shame’ (QT5); küwäč qarasï ‘black crust in a pan’ (MAn) | qapqara ‘pitch-black’ (QT1, QT3–4, IM, MAv, QA, NF, ON, AH, KT, TZ) | qat qara ‘pitch-black’ (MAn) | qaraqulaq ‘lynx’ (FZ, GUL) [uzb. qåraqulåq] | qaraquš ‘eagle’ (IMa, MAn, QA, FZ, CC, KT, BV, BM, DM, KD) / qaraġuš (IMb) | qarača qaz ‘black cormorant’ (?) | qaramtul ‘blackish’ (MAv, NF) | qaralïq 1. ‘blackness’ (QT2, QT4, MAv, CCb, TZ).
1 kara ~ k(a)ra schwarz, dunkel || kara, siyah, esmer; (Soldat) einfach || (asker) basit; einfaches Volk, Volk || sıradan halk, halk; (m) das dunkle Prinzip, die Finsternis || karanlık prensibi, karanlık; Leichnam || ceset; Begräbnis, Trauerfeier || defin töreni, cenaze töreni; Vieh, Besitztum || hayvan, davar, mal; Haupt- || baş …; schwarze Wolle || siyah yün; Teil von Ortsnamen || yer adının bir bölümü (s./bk. Mo. qar-a) kara ay dunkle Monatshälfte || karanlık ay yarısı kara ~ k(a)ra bodun das einfache Volk || sıradan halk (s./bk. Sogd. xrʾpwδn nʾβ) k(a)ra bokok schwarzer Kropf || siyah guatr k(a)ra bulıt (r) schwarze Wolke || siyah bulut, kara bulut kara burčak schwarze Wicke, schwarze Erbse || siyah burçak kara burčaklıg yügmäk Haufen aus schwarzen Erbsen || siyah burçak yığını kara čızıg schwarzer Strich, schwarze Linie || siyah çizgi, siyah hat k(a)ra ıgač n. loc. || bir yer adı
PTurk. *Kara black (черный): OTurk. qara (Orkh., Yen., OUygh.); Karakh. qara (MK, KB); Tur. kara; Gag. qara; Az. Gara; Turkm. Gara; Sal. Gara; Khal. qara; MTurk. qara (MA, IM, Pav. C., AH, Бор. Бад.); Uzb. qɔrɛ; Uygh. qara, dial. qare; Krm. qara; Tat. qara; Bashk. qara; Kirgh. qara; Kaz. qara; KBalk. qara; KKalp. qara; Kum. qara; Nogh. qara; SUygh. Gara; Khak. xara; Shr. qara; Oyr. qara; Tv. qara; Tof. qara; Chuv. xora; Yak. xara; Dolg. kara. ◊ VEWT 235, TMN 3, 426-432, EDT 643-4, ЭСТЯ 5, 286-289, 299-100, Лексика 592-593, Stachowski 138, Федотов 2, 362.
kara: ‘black’, primarily in a physical sense, but with a great many metaph. meanings, often pejorative, e.g. kara: bodun ‘the ordinary people’ (as opposed to the aristocracy). C.i.a.p.a.l.; an early l.-w. in Mong., and in Pe., etc., Doerfer III 1440. There are many collections of phr. containing this word, e.g. R II 132-42; Red. 1448-50. Türkü viii kara: bodun ‘the common people’ II E 41; kara: kamağ bodun I E 8, II E 8; o.o. II N 11; X 12 (teyip); T 52 (tök-): viii ff. kara: ‘black’ is common in IrkB and Toyok; kara: kuş ‘eagle’ IrkB 3 (described as ‘golden-winged’), 43: Man. yaruklı karalı ‘light and darkness’ Chuas. 166, 170-1, etc. a.o.o. of kara ‘dark’; kara bodun TT II 8, 69; 10, 81: Yen. kara: bodu:n Mal. 32, 6; o.o. do. 30, 4; 37, 1 (xa:n): Uyğ. viii kara: eğil bodunığ ‘the ordinary common people’ Şu. E 2; o.o. E 5, N 12: viii ff. Bud. kara ‘black’ is common; kara kuş U II 31, 54; kara bodun U III 27, 3 (ii); TT X 170, etc.: Civ. kara ‘black’ is common; yılkı kara TT VII 28, 43; 29, 6; 33, 19 is a collective term for ‘livestock’, perhaps ‘horses and cattle’; kara baş ‘slave’ (male or female) USp. 61, 3 ff.; 73, 3 ff.; 110, 3 ff.; kara also occurs as a component in P.N.s in USp.: xiv Chin.-Uyğ. Dict. ‘black’ kara; ‘lynx’ kara kulak Ligeti 162; R II 134: O. Kır. ix ff. kara bodun Mal. 3, 6 etc.; ürüŋü:m kara:m in do. 11, 3; 45, 7, ‘my white and black’, seems to be a phr. for ‘livestock’: Xak. xi kara: ‘black’ of anything; and the Xakani kings are called by it, one says Buğra: Kara: Xa:ka:n; there is a story (al-qissa) about this: kara: kuş al-'uqab ‘eagle’ (prob. specifically ‘the golden eagle’): kara: kuş ‘the star Jupiter’ (al-muştari), it is the one that rises at dawn, and is called kara: kuş yulduz.
»alle Dialekte« (Radl.) kara ‘schwarz’, kmk. blk. krč. kara, jak. χara, ČUV. χora, χura id.; jak. χarya, χoruo ‘обуглившееся вещество, сажа, копоть’; kzk. karaj ‘schwarz werden’; osm. usw. kara-r id.; IM. kara-baš, AH. Hts. El-Idr. kara-vaš ‘Sklave, Sklavin’