𐰃-
ı̄-
The existence of an independent Old Turkic verb ı- “to send; leave; abandon” has been argued in connection with ıd-. According to the traditional view of Thomsen, Clauson, Gabain, and Erdal, ıd- is treated as the basic form, and forms such as ïs(a)r are explained as reduced from ïds(a)r through assimilation. In the opposite view, associated with Ergin, Tekin, and Demirci, ıd- is derived from an older root ı- with an added -d- extension. Arguments for the latter analysis include the Orkhon form ïs(a)r, which need not be taken as an assimilated reflex of ïds(a)r; Old Uyghur ïdačï, which can be interpreted as ï-dačï rather than a form built directly on ıd-; ïgay in the Anonymous Qur’an Commentary; and a direct Kipchak example of ı- recorded in Kitābu’l-İdrāk. On this interpretation, ıd- is not the original root, but a derived stem built on older ı-.
Examples
Translations
Bibliography 5
-
Özge Eker Kavalçalan (2023) Karahanlı Türkçesinde ıd- Fiilinin İstemi194, 0. Giriş, first complete paragraph194, 0. Giriş, first complete paragraph
0. Giriş Kök fiil kategorisindeki ıdh-/ıy- (Hacıeminoğlu 2019: 129), bir tarafı isim unsuru olan birleşik fiiller (söz ıd-, tapug ıd-) oluşturmasının (Ercilasun 2014: 99- 100) yanında tarihî dönemlerde yardımcı fiil durumunda gönder-, serbest bırak- anlamında tamamen gerçekleştirilmiş eylem; tasvirî birleşik fiil açısından ise tamamlanmışlık ve olmuş bitmişlik çizgisinde leksikal bir fiil olarak değerlendirilir (Erdal 2004: 256- 257). -
Ayhan Çelikbay (2021) Türk Dilinde ıd-, ber- ve iber- Tipi Fiiller: Çağdaş Türk Lehçelerindeki Yapısal ve Anlamsal Görünüm11, §2, first complete paragraph11, §2, first complete paragraph
2. ıd-, ber- ve iber- Tipi Fiillerin Yapısal ve Anlamsal Özellikleri Çağdaş Türk lehçelerinde ıd- (<E.T. ı-d-) ‘göndermek’ ve ber- ‘vermek’ tipi fiiller basit yapılı, iber- ‘göndermek’ tipi fiiller ise ıd- esas fiil + zarf-fiil eki + ber- yardımcı fiili kuruluşundan gelişmiş birleşik yapılı anlamlı sözcüklerdir. -
Ümit Özgür Demirci (2012) ıd- FİİLİNİN YAPISI ÜZERİNE1425, SONUÇ, first complete paragraph1425, SONUÇ, first complete paragraph
SONUÇ Yukarıda KT G 8 ve BK K 6’da geçen ïs(a)r, AY 491-8’deki ïdačï; yine Anonim Kur’ân Tefsirinde 66-5’te geçen ïgay ve Kİ’de V3a 17’deki ï- şekilleri ïd- fiilinin yapısını aydınlatmada önemli örneklerdir. -
Talat Tekin (1995) Türk Dillerinde Birincil Uzun Ünlüler175, ī-, īd-175, ī-, īd-
ī-, īd- göndermek: MK īd-, Yak. īt-, Çuv. yar- -
Talat Tekin (1968) A Grammar of Orkhon Turkic332a332a
ï- to send, dispatch
ïsar KT S8, BK N6