𐰇𐰤𐰑𐰆𐰺-
ü:ndür-
Meaning:
to bring out, cause to emerge; to raise, make grow
üntür- 's basic meaning is ‘to cause to emerge or come out; bring out’, hence also ‘raise’, ‘make grow’, ‘lead or send out’, and ‘bring forth, manifest’. Further contextual developments include ‘produce, provide’, ‘dismiss’ and ‘exhale’.
Examples
No corpus links yet.
Translations
German:
hervorbringen, herausbringen; heben, wachsen lassen
Russian:
выводить, выносить; поднимать, заставлять расти
Turkish (Azerbaijan):
çıxarmaq, üzə çıxarmaq; yüksəltmək, böyütmək
Turkish (Türkiye):
çıkarmak, ortaya çıkarmak; yükseltmek, büyütmek
Bibliography 2
-
Dr. Jens Wilkens (2021) Handwörterbuch des Altuigurischen | Eski Uygurcanın El Sözlüğü826826
1 üntür- heben || kaldırmak, yükseltmek; hervorbringen, erscheinen lassen, manifestieren || öne çıkarmak, belirtmek; heraufholen || yukarı çıkarmak; herausbringen, herausholen (auch Äquivalent von Skt. āvṛh-; üntürdäči auch Äquivalent von Skt. nairyāṇika) || çıkartmak (Skt. āvṛh-’ın da eş değeri; üntürdäči Skt. nairyāṇika’nın da eş değeri); gehen lassen, entführen, wegführen, hinausziehen lassen, hervorziehen, entlassen, hervorkommen lassen, herauskommen lassen || kaçırmak, rehin almak, serbest bırakmak, çıkartmak, çıkarılmak; (Blut) herausfließen lassen || (kan) dışarı çıkarttırmak; (Medizin) verabreichen || (ilaç) vermek; steigen lassen || yükseltmek; (List) gebrauchen || (tuzak, hile) kullanmak, istifade etmek; (Opfer) darbringen || (kurban) etmek; überwinden (auch Äquivalent von Skt. niryā-) || kendine hâkim olmak, aşmak (Skt. niryā-’nın da eş değeri)
üntür- b(ä)lgürt- hervorbringen2 || meydana getirmek2, meydana çıkarmak2
üntür- ozgur- herausbringen und retten || çıkarmak ve kurtarmak
üntür- öŋi üdrüldür- herauskommen lassen2 || çıkartmak2
üntürüp ıd- senden || göndermek, yollamak
üntürüp sözlä- (Worte) hervorbringen || (bir şey) söylemek2 -
Gerard Clauson (1972) An etimological dictionary of pre-thirteenth-century Turkish181181
VUD üntür- Caus. f. of ün-; ‘to cause (something Acc.) to rise from’, etc. Survives with the same phonetic changes in the same languages as ün-. Türkü viii Bolçu:ka: taŋ üntürü: tegdimiz ‘we reached Bolçu as dawn broke’ (lit. ‘making the dawn rise’) T 35: Uyğ. viii ff. Man.-A M I 13, 20 (ağtur-): Man. TT III 122 (1 a:l): Bud. (he gave them provisions for their journey and) uzatıp üntürdi ‘saw them off and started them (on their journey)’ PP 28, 5; a.o. do. 31, 2; küçin üntürgey biz ‘we will muster our strength’ U II 25, 13-14; a.o. do. 84, 12 and TT IV 8, 60 (lu:); etöz üze yaruk üntürmiş kergek ‘one must cause light to rise over the body’ TT V 6, 29-30; o.o. do. 6, 35; 10, 102; 26, 85-8; U III 85, 9 (1 a:l): Civ. (the physicians must) bilge biliglerin üntürüp inçgelep ‘muster and refine their skills’ H II 8, 26; (PU) Tuşkuka üntürgü bordın ‘from the wine to be produced at Tuşku(?)’ USp. 71, 3; o.o. do. 28, 4-6 (2 uruğ); 115, 18; [gap] ağzımdın ta:şğa:ru: üntürü:r ‘he brings up (his food)’ TT VIII I.3: Xak. xi teŋri: o:t (sic) ü:ndürdi: ‘God made the plants grow’ (anbata’l-nabāt); and one says, in Uyğ. (cf. ün-) ol anı: evke: ündürdi: aşxaṣahu ilā’l-bayt ‘he started him off on his way home’; this is an Uyğ. meaning (luğat) and the Oğuz do not know it Kaş. I 225 (ündürür, ündürme:k): xiii(?) Tef. ündür- ‘to make (a plant) grow’ 339: Çağ. xv ff. ündür- Caus. f.; ruyānīdan ‘to cause to rise, grow’, etc.; also in the meanings of axaḏ-i ḥaqq ‘to levy taxes’; and sabz kardan harf ‘to confirm a statement’ San. 87r. 14 (quotn.): Xwar. xiv ündür- ‘to raise’ Qutb 123 (öndür-); 204.
